Rondreis Taiwan

Het is een heel aangenaam reis geweest in Taiwan ondanks dat we geen Chinees kunnen lezen en spreken. Gelukkig waren er nog een paar mensen die de Engelse taal beheersen. De mensen op zich zijn zeer behulpzaam. Vaak genoeg verstaan ze ons wel, maar kunnen niet antwoorden, dus maar gebarentaal om ons duidelijk te maken wat ze bedoelen.
Naast fotografie en reizen hou ik ook van auto rijden. Dus heb ik hier een auto gehuurd om onze reis te veraangenamen. En rijden in een vreemd land is niet gemakkelijk maar wel een uitdaging om te doen. Natuurlijk heb ik veiligheidshalve een GPS gehuurd om te kunnen gaan waar we willen. Ook dat gaat niet zo gemakkelijk, vreemd genoeg is vertaling naar het Engels (schrijfwijze) niet altijd identiek, dus waren een keer 40 km verwijderd van onze eigenlijke bestemming. En gelukkig hebben we nog onze google map om mij weer op de juiste plek te navigeren. En niet te vergeten heb ik een boete gekregen voor het rijden door rood licht. Ja, de verkeerslichten waren op andre plek dan ik gewend ben, dus verkeerslicht niet gezien.

Thuis van opa

Je hebt altijd een eigen voorstelling hoe een plaats eruit ziet aan de hand van verhalen die je hebt meegekregen van je grootvader. Door de jaren heen en vooral na 100 jaar is er veel veranderd. En dan kom je op de plek waar je grootvader ooit over had verteld en dan zie je een heel ander beeld. Aan de ene kant is het wel te verwachten. Je ontmoet mensen met bekende gezichten, maar je kent ze niet. De ene lijkt meer op je eigen neef of zelfs je eigen vader. Dus je voelt je thuis en als je praat ben je weer een vreemde.

Gelaran

Gelaran is een klein dorpje in Gunung Kidul. Film toont beelden van onze eerste bezoek in 2004. We waren toen met een familie groepje naar Indonesië. Het was heel gezellig en aangename ontmoeting van Surinaamse/Indonesisch Javanen. Het gesprek was in een heel vlot Javaans (ngoko) uitgevoerd. Er waren net een paar woorden die zij niet kennen en of andersom.

Wandeling

Een wandeling door de kleine straten in de dessa krijg je een mooi indruk van de natuur. En dan lopend en tegelijkertijd dromend hoe toen mijn simbah buyut hierover allemaal vertelde.De kleine straten kan je het best wandelend of met een bromfiets gaan verkennen. Lopend kan je ook gesprekken aanknopen met de mensen, maar je loopt wel het risico dat je je eigen levensverhaal moet vertellen dan andersom. Niet iedereen kent onze geschiedenis. Ze merken wel direct dat je geen local bent en dan toch nog Javaans kan praten. En andersom ook moeizaam bahasa spreek of helemaal niet. Met auto is het meestal moeilijk om te keren de meeste kleine wegen is niet geschikt voor auto's.

Sarangan

Er zijn altijd plekjes waar je niet kan vergeten. Er zijn speciale manieren waarom je aan zo een plek blijft herinneren. Zo heb ik een paar, maar ik zal niet alles opsommen. Een mooie plek waar ik niet eerder van op de hoogte ben. En het staat ook niet vermeld in de reisgidsen hier in Nederland. Het is zeker aan te bevelen als je van de natuur houd. Ik ben hier terecht gekomen door onze chauffeur tijdens onze reis op Java. Op weg naar Tawangmanggu waren we hier gestopt, Telaga Sarangan (Sarangan meer). En je vraagt dan waarom ik het niet kan vergeten. Ja, hier heb ik mijn lekkere sate gekocht, smullen en genieten van de natuur. Sate met lontong en inclusief drinken voor onze chauffeur en mij voor minder dan 10.000 roepiah (minder dan 1 Euro). En ik kon gewoon Javaans met de verkoper praten. Hetzelfde Javaans zoals wij in Suriname praten. 

Lees ook:
Tawangmanggu
Grot in Gelaran

Grot in Gelaran

In 2004, 2007 en 2010 hadden we het bezocht. En nog geen toeristisch plek en staat ook geen stip in de reisgidsen. Het is een plek dat ik zeker blijft bezoeken als ik op Java ben. Het gaat niet alleen omdat ik de mensen ken, maar ook de omgeving is mooi. Het is zeker waard om te bezoeken. Op loopafstand van huize Ibu Sumi en Pak Sayat kan je stukje historische plek en ook een stukje natuur bewonderen. Door de mensen in Gelaran (Gunung Kidul) wordt nu de mogelijkheid geboden om in de grot te gaan. Voor een bedrag van IDR 50.000,- per persoon krijg je een rondleiding in de grot en eten. En je raadt het, je mag eten bij Ibu Sumi, ja ze kan echt lekker koken. En ze praat Javaans zoals wij in Suriname. Dus beste lezers ben je van plan naar Indonesië te gaan en je bent in Yogya voor 1 a 3 dagen, maak dan gebruik om een dagje naar Gelaran te gaan. Wil je echt naar toe gaan neem contact met me op en geef ik u verder adviezen hierover. Hierover heb ik al meerdere berichten over geschreven.

Lees ook:
Sumur tuju
Pak Sayat en Ibu Sumi
Sawa

Bekend gezicht

Tijdens onze reis in Indonesië ontmoet je natuurlijk heel veel Javanen, want daar is de plek. De verrassing is natuurlijk als je iemand ontmoet en dan denk je ...oeps..... wat lijkt hij sprekend op een bekende. De ene lijkt een beetje op een tante en de ander lijkt weer op een buurman van mijn moeder. En zo gaat het bijna elke dag.
En andersom ook he, je komt ergens in een warung. En dan spreekt ze mij in een plaatselijk dialect aan en dan kijk ik verbaas aan of even nadenken om te antwoorden. En denkt zij: "Ho...orang lain". Het is dan jammer dat ik niet alles in 1 keer versta om direct te antwoorden om niet als vreemde te worden behandeld. Er waren wel momenten dat ik direct kan antwoorden en dan zijn hun houding ook anders tegenover ons, maar na een paar woorden hebben ze dan ook weer ontdekt dat wij geen locals zijn. Ja, hoe dan, tuurlijk met onze vreemde accent of net de woorden gebruiken die zij niet dagelijks gebruiken.

Javaans meisje

Wie o wie kan het raden waar deze foto is gemaakt, in Suriname of Indonesië. Ik denk dat meeste van jullie Indonesie kiezen. Ze had net gegeten en haar mond niet goed schoon geveegd of gewassen. En ze had iets vettig gegeten zo te zien.
Ja, je ziet het, er is geen verschil tussen een Surinaams-Javaans of Indonesisch Javaans meisje. Je blijft een Javaan of je de Javaanse taal beheerst of niet.

Lees ook: Javaans gevoel

Javaans gevoel

Je bent een Javaan, niet op Java geboren. Je woont ver weg van Indonesië. Je dagelijks spreektaal is geen Javaans. Je verstaat nog enkele Javaanse woorden. En toch ben je van binnen nog een Javaan. Hoe laat je dat onbewust merken. Je hebt enkele batik kleding in je klerenkast, misschien nooit aangetrokken of misschien alleen bij speciale gelegenheden. In je woonkamer heb je een wayangpop hangen. Het maakt niet uit waar je bent geboren en getogen, je blijft Javaan ook al spreek je de taal niet. Je laat het gewoon blijken bewust of onbewust. En als je een javaans muziek (kroncong, popjawa, campursari) hoort voel je op je gemak. Ja hoor, je kan het niet ontkennen.

Javaanse hapjes

Het was een gelegenheid om van alle soorten Javaanse hapjes te proeven. Ja, ik was wel aan het eind van de dag helemaal vol gevuld. Ik bedoel mijn buik he, want ik was ook speciaal uitgenodigd om te eten met de genodigden. Ibu Sumi gaf mij ook uitleg hoe ik moet eten en wat allemaal erin zit. Echt leuk, en als andere mensen mij in het bahasa en of kromo inggil aansprak, dan zei ze: "Ngomong Jawa wae, ngoko. Iki pinter ngoko" (Praat maar gewoon ngoko Javaans met hem, hij kan het). Ze vinden allemaal zo leuk om mij in  het Javaans te horen praten (natuurlijk met een andere klank). En dan, beginnen ze te vragen, hoe het kan. En weer uitleggen. Zo kreeg ik mijn dag wel vol om steeds zelfde verhaal te vertellen.

Big smile

Nooit eerder ontmoet. Ken haar ook niet. En dan toch, de "big smile". Alleen het gebaar voel je hun gastvrijheid. Misschien ben ik niet zo vreemd, ze lijkt wel op een familielid. Ja, ik bedoel onze grote Javaanse familie.Ja ook, ze praat gewoon Javaans ver weg van de bewoonde (beschaafde) wereld. Ondanks een onbekend omgeving, voor het gevoel ben ik helemaal niet verdwaald. Terwijl als je me daar alleen laat en de bewoonde wereld zelf moet zoeken, dan krijg ik zeker hoofdpijn en behalve dat ook pijn aan mijn voeten met blaren.

Nugiek

Tijdens mijn reis maak ik het bezoeken van vrienden een onderdeel van mijn programma.Het is dan niet alleen bezienswaardigheden en toeristische plekken. Het is leuk om iemand weer na jaren te ontmoeten. Zo'n bezoek geef me een indruk van het dagelijks leven van mijn vrienden. En natuurlijk communiceer ik op dat moment op een heel andere manier dan alleen via telefoon, e-mail of chatting.
Nugiek was in 2005 bij ons in Nederland, dus het was toch alweer 5 jaar terug. In 2007 had ik hem niet kunnen ontmoeten. Het was een aangename samenzijn met heel veel eten. Ja, Mas Nugiek het was echt heel veel eten voor 4 personen. Suradal en Tabeta waren ook mee.

Gelaran

In Gelaran (Gunung Kidul) bij de ouders Tabeta is het altijd een eetfestijn op een traditionele manier. Wij behoren gewoon tot een van hun. Het was dan ook al het derde bezoek van ons in Gelaran. En het was gezellig bij elkaar kletsen en eten op de oude Javaanse manier. Hier in Gelaran praatten we gewoon "ngoko" onder elkaar. Dus wij voelden ons niet als vreemde bij hun. Wel, merk je dat er sommige woorden wij niet verstaan.
Een mat leggen op de vloer en het eten in het midden en dan beginnen. Een ieder pakt zijn eigen bord en natuurlijk rijst met vis en groente. En dan gezellig met de hand eten, geen lepel, vork of mes komt hier aan te pas.

Javaans praten

 

In Bedjihardjo (Gunung Kidul) wordt gewoon Javaans gesproken onder elkaar. Het geeft een gevoel van erbij horen aan de ene kant en andere kant weer een vreemde vogel gevoel. Ze spreken het Javaans wat wij kennen in Suriname. Wat is het verschil, ja, dat zijn de woorden die wij in Suriname met Nederlandse woorden vervangen. Zodoende is het niet altijd eenvoudig om het goed uit te drukken als ik met ze communiceer. Zoals ik al reeds eerder over het Javaanse taal schreef, het blijft een moeilijke taal, maar gemakkelijk om te leren. Een taal met gradatie. Ik wil in deze geen academische discussie of studie van maken. Het is mijn eigen ervaring, een taal van het gewone volk op straat. En ik bedoel "ngoko" voor mijn gevoel alleen gepraktiseerd in de dessa van Oost-Java. "Ngoko" wordt alleen gesproken onder de gelijkwaardige bijvoorbeeld een goede vriend, je leeftijd genoten. Anders wordt het elite Javaans (kromo inggil) gesproken of bahasa natuurlijk. Ben je een vreemdeling dan wordt er geen "ngoko" Javaans gesproken. Ook al verzoek je ze om te praten, dan doen ze dat niet uit beleefdheid. En als ene wel in het "ngoko" Javaans wil praten, dan zal deze alleen maar om vragen te stellen hoe het kan dat ik Javaans kan praten, want ik ben niet van daar. Je wordt het middelpunt van aandacht.

Markt Wonosari

Hier waren we op de markt in Wonosari (Gunung Kidul), waar lokale verse landbouw producten wordt verhandeld. We waren aan het rondkijken wat we allemaal nog kennen. Ja hoor, nog veel van de producten kennen we wel. Onze ogen vallen op een aantal sukun (broodvrucht), een vrucht dat we lang niet meer hebben gegeten. Dus gingen we op af en vroeg haar om 1 of 2 te kopen. Koopt maar alles wat ik heb hier 10 stuks voor 10000 Rp antwoordde de verkoopster. Dat is natuurlijk te veel. Wat gaan we met zoveel doen. Het gesprek begon dan verder en alle communicatie natuurlijk in het Javaans. Mijn antwoord: 10 is toch te veel en daar krijg ik dan buikpijn van met alle gevolgen. Uit eindelijk verkocht zij 2 aan ons voor 3000 Rp (~25 Eurocenten). De mensen waren zo blij (of genietend) hoe wij het Javaanse spreken. Een "vreemdeling" met een Nederlandse tongval, waar normaliter zij moeilijk in kontakt mee kunnen komen met een buitenlander.

The Peak

Vanuit Kowloon verplaatsten we met de MTR (ondergrondse metro) naar Hong Kong Island. Van hieruit namen we de piektrein om naar The Peak te gaan. Eenmaal boven op The Peak kunnen we het vaste land van Hong Kong bekijken (bewonderen) en tevens van Hong Kong Island, maar je kan het niet zo helder zien, door de laag hangende bewolking (smog). We hadden daar een paar uur rond gezworven. Op de terugweg naar beneden wilden we weer de trein pakken, helaas na een half uur in de rij te staan wachten vertrek de trein maar niet. Ze hadden het omgeroepen, maar ja, we verstonden niet alles. Het was chinees en het Engels was ook met een chinese accent. We liepen maar achter de Chinese kudde en kregen ons geld terug om met de bus naar Central Station te gaan. Het bleek dat de trein het heeft begeven.

Surabaya (3)

We reden dwars door Surabaya om de dagelijkse glimp op te vangen van de stad. Overal is er bedrijvigheid. Langs de wegen zie je heel veel becak wachten op een rit. Je ziet blije gezichten en ondanks de druk van het dagelijks werk om te overleven genieten ze je van het leven.

Af en toe probeer ik een gesprek op te vangen hoe ze onder elkaar communiceren. En als ze in het Javaans praten dan voel ik “thuis”, ik hoor bij ze. En als ze merken dat ik meeluister dan gaan ze echt Javaans praten (ngoko), denkend dat ik alleen bahasa versta. Ik geniet mee en merk ook dat ik toch niet alle woorden begrijp. Ja, onze Javaans is al zo gemengd met het Nederlands. Jammer.

Zie ook: Surabaya (1)

Javaans schrijven

Ik probeer vaker Javaanse woorden te schrijven de ene keer lukt me het heel aardig en de ander keer weer niet. Om het op de "oude" manier zoals we die kennen in Suriname wordt het weer niet begrepen door Indo-Javanen. Het Javaans schrijven wordt beinvloed door de schrijfwijze die men in Indonesie hanteert. In die schrijfwijze zijn een aantal afspraken gemaakt om het moelijker of gemakkelijker te maken. En tuurlijk speelt het onderscheid maken van andere talen een rol. Het is ook zo moeilijk om een eenvoudig woord te schrijven. Hier onder geef ik twee voorbeelden.

• Ik begin met "ziek" te vertalen naar het Javaans te schrijven. Iedereen zal het wel zo kunnen zeggen. En schrijf het maar op. Ik begin met "loro". Nee, dat lees een ander als 2, het woord twee. Na een zoekwerk en vragen, het wordt "lara" met letter a geschreven. En het woord voor 2 = "loro".
• Javaanse woord voor "in de war" is "bingung". Normaal zouden we het als "bingoong" schrijven. Nee, Javanen kennen geen "oo", want die lezen ze "oh-oh".

Javaanse taal

De Javaanse taal wordt dagelijks gesproken op Java en ook in Suriname. Het schrijven, dat hebben we niet geleerd. Het is moeilijk om te schrijven en dat de lezers het ook kunnen begrijpen met wat je bedoelt. Wij, Surinaamse Javanen, zijn niet opgeleid om het Javaans te schrijven. Op school leren we de Nederlands taal te beheersen (schrijven en praten). Hierdoor wordt onze moedertaal (het Javaans) verwaarloosd. En als we het gebruiken (praten) is het om met onze ouders en vooral de ouderen te communiceren.

En nu proberen wij het weer op te pakken om het Javaans te leren. Mijn ervaring in deze, het is niet gemakkelijk om alle juiste Javaanse woorden te vinden. Communiceer ik met een Javaan uit Indonesie dan versta ik niet alle woorden die hij of zij gebruikt. En met een Surinaamse Javaans praten dan wordt er zeker 30% Nederlands of Surinaamse woorden gesproken. Het Javaans is een gesproken taal en niet vastgelegd, hoe wij het exact moeten uitspreken en of schrijven. Het wordt beinvloed door andere talen, in Suriname door het Nederlands en Surinaams en in Indonesie door bahasa. Tijdens mijn reis door Java probeer ik te begrijpen en te achterhalen waar onze Javaanse taal exact komt. En mijn conslusie, het is een mengsel van alle dialecten van Midden tot Oost Java. Qua grofheid benadert het meer van Surabaya.

Op weg naar Gunung Kidul

Het was de derde dag in Yogyakarta en dan kwamen Suradal en Tabeta ons ophalen om naar Gunung Kidul te gaan en een paar nachten daar te gaan overnachten. En daarna door te gaan naar Surabaya.

Onderweg naar Gunung Kidul regende het zo hard dat de afvoerputten langs de wegen het niet kunnen verwerken. Toen zei Suradal dit is nog niet zo erg, het is pas het begin van moesson seizoen. Het was toch indrukwekkend om het mee te maken een keertje. Het is netals of alles in een keer naar beneden stroomt.

Onze eerste ontmoeting met Tabeta in 2004 was ze verlegen en ze sprak heel weinig. Dit keer was het alsof alle remmen losgingen en ze begon maar door te kletsen in de auto onderweg naar huis. En ik zei nog, toen in 2004 was je zo stil en het is nu andersom. Het is toch niet omdat ik je eerder had gemaild en als je verlegen bent als in 2004 wil ik niet bij je overnachten. O nee, antwoordde ze, ik kon toen nog niet zo goed Javaans praten. En ik was bang dat jullie mij niet zouden verstaan. En sindsdien ben ik het Javaans gaan leren met mijn moeder en familie. En ja hoor, ze ging maar vertellen in het Javaans, en wij kunnen haar ook heel goed verstaan. Laten we zeggen meer dan 90% van wat ze zei. En zo kreeg het verblijf in Gunung Kidul een aangename begin. Communicatie is heel belangrijk. Kan je elkaar goed verstaan en ook nog in onze moedertaal. Onze historische verbondenheid is hiermee aangetoond en wij voelden op onze gemak gedurende ons hele verblijf bij Suradal en Tabeta.