Pak Sayat & Ibu Sumi

Bericht van: 15-10-2008

In de middaguren bij Pak Sayat en Ibu Sumi (ouders van Tabeta) is het heerlijk vertoeven. Als je om je heen kijkt verschil het niet veel met Suriname. Hoe ook de mensen met elkaar praten, want ze praten het gewone Javaans zoals ik gewend ben. Het met elkaar communiceren over alles en nog wat, dan krijg je ook een dorpsgevoel (Lelydorp). Ja, ik overdrijf niet. De buren gaan langs en begroeten elkaar. Dan zeg Ibu Sumi: "Tanggane podo liwat, mergo pingin weruh tamune soko negoro londo" (De buren gaan langs om te zien, wie onze gasten zijn uit Nederland). En ik antwoord: "Lha yo tamu sonko negoro londo, lha koq ora bedo" (Gasten uit Nederland en ze zien er helemaal niet anders uit). De buren zijn nieuwsgierig natuurlijk, want ze hadden al een paar dagen terug gehoord dat ze nog bezoek gaan krijgen uit Nederland. En dan ook nog, weet je een paar jaren terug waren ze ook al hier geweest. En onze eerste keer toen in 2004 kwamen de buren ook langs om ons te begroeten. We voelden niet op onze gemak. En een ieder wilde ons een hand geven.

Laatste keer waren we meer dan een keer bij Pak Sayat en Ibu Sumi op bezoek geweest. En dat maakt het verschil dat wij elkaar beter leren kennen. Laatst stuurde Ibu Sumi mij een SMS en ze schreef: "Aku koq wis kangen karo sedulur". Ja, zei ik, mijn overgrootmoeder kwam uit jullie buurt (Wonosari) en daarom hebben we een band. En dit heb ik haar niet verteld toen ik daar was waar mijn voorouders vandaan kwamen.

Keuken

Terug in de tijd? Nee, het is een vrij recent foto (oktober 2010), maar als je zo naar kijkt dan lijkt het tientallen jaren terug is gemaakt. In de tijd van onze grootouders in Suriname. Voor mijn gevoel geeft dit de 60-er jaren in Suriname onder de Javaanse keuken. Ja, mijn kindertijd. Zo kan kan ik het nog bij mijn overgrootmoeder wanen. Het lijkt alsof op Java niets is veranderd, zo maakt het ook dat ik thuis voel zonder al veel moeite te doen. Zo zie je dat de keukenspullen niet is gemoderniseerd, dus geen elektrische apparaten.

Chinese vrouw

Waar je ook naar toe gaat probeer ik mooie foto's te schieten van het alledaagse. En deze Chinese vrouw moet haar dorst lessen. En het was niet in Hongkong en ook niet in Singapore, maar in Paramaribo, waar er steeds meer chinezen wonen.

Onbewoond?

Het lijkt zo verlaten en onbewoond. Bij navraag blijkt dat de eigenaar of bewoner ergens ver weg een baan heeft en komt niet zo vaak thuis. Jongeren trekken weg van de kampong om in de stad bijvoorbeeld Yogyakarta, Surabaya of Jakarta hun brood te verdienen. Eigenaar of bewoner van dit huis lijkt een baan te hebben dat niet zo ver weg is, want het ziet nog redelijk verzorgd uit. Werk aanbod in de kampongs is erg laag en als ze geen plek of ruimte hebben om te planten dan is de keuze om elders werk te zoeken groot.

Markt Wonosari

Hier waren we op de markt in Wonosari (Gunung Kidul), waar lokale verse landbouw producten wordt verhandeld. We waren aan het rondkijken wat we allemaal nog kennen. Ja hoor, nog veel van de producten kennen we wel. Onze ogen vallen op een aantal sukun (broodvrucht), een vrucht dat we lang niet meer hebben gegeten. Dus gingen we op af en vroeg haar om 1 of 2 te kopen. Koopt maar alles wat ik heb hier 10 stuks voor 10000 Rp antwoordde de verkoopster. Dat is natuurlijk te veel. Wat gaan we met zoveel doen. Het gesprek begon dan verder en alle communicatie natuurlijk in het Javaans. Mijn antwoord: 10 is toch te veel en daar krijg ik dan buikpijn van met alle gevolgen. Uit eindelijk verkocht zij 2 aan ons voor 3000 Rp (~25 Eurocenten). De mensen waren zo blij (of genietend) hoe wij het Javaanse spreken. Een "vreemdeling" met een Nederlandse tongval, waar normaliter zij moeilijk in kontakt mee kunnen komen met een buitenlander.

Little India

In Little India (Singapore) zie je al een heel mooi versiering voor de komende Hindoe lichtfeest. Elk jaar wordt er een nieuwe design getoond. Er worden speciale designer voor inghuurd hebben ze ons verteld. En het wordt aangezet een maand voor en na deepvalie feest getoond. 's avonds is het heel mooi te zien. Trouwens in Little India gaan het leven 24-uur door zonder nachtrust, dus 3 uur 's nachts wakker dan kan je effe naar toe gaan.

USA

Na een aantal uren vliegen zijn we op de plaats van bestemming aangekomen. We zijn heel hartelijk ontvangen. Een heerlijk gevoel is dat om mensen niet alleen van internet te kennen, maar ook daadwerkelijk kunnen ontmoeten.
We danken de familie Freer om op onze eerste dag van aankomst om ons thuis te laten voelen. Het was begonnen als een luisteraar van SRP. Na een jaar kreeg ik het eerste bezoek van Rieke bij ons thuis in Nederland. En dit is dan onze wederbezoek en onze band te versterken. Dank je wel, Rieke en Willie.

Zonnig

Als de zon begint te schijnen dan denken de meeste Europeanen: "O wat fijn". Kunnen we ergens een terrasje pikken en lekker koud pilsje drinken. Ook denkt men vaak om te gaan zonnen op het strand. Het is helaas niet voor iedereen weggelegd. De meesten moeten gewoon keihard werken en af en toe een schaduw plekje opzoeken om af te koelen.
Hier in Kaliurang heeft zij het niet zo zwaar, maar ze maakt wel gebruik van zonne energie. En afwachten, en waarom blijft ze wachten en toekijken vraag je je af. Ook daar heb je van de kapers, let je effe niet op, dan is je kleine oogst en of bezit foetsjie.
Ondertussen werd er muziek op het achtergrond gedraaid in huis. En toeval gewoon Javaans en wel van Didi Kempot. En ik begon mee te zingen met "Layang Kangen". En de vrouw vroeg: "Lho kowe biso nyanyi lagu iki". En zo begon ik haar te vertellen over onze afkomst en over Suriname.

Wandeling

Het water blijft heel langzaam stromend. Onderweg naar zijn eindbestemming wordt het onderweg gebruikt door verschillende mensen om onder ander te wassen zowel eigen lichaam als kleren.

Tijdens een rustige wandeling zie je van alles onderweg en dan ook voor je zelve de tijd om erover na te denken. Los van alle moderne technieken die wij in Europa kunnen beschikken zowel bezitten is dat voor de gemiddelde Javaan in Indonesie niet weg gelegd. Zo zie je nog veel mensen op de "ouderwetse manier" kleren wassen. Ondanks dat ze het moeilijk hebben om met hun inkomen rond te komen beschikken toch velen nog de "HP" (afkorting van Hand Phone) om met elkaar te communiceren. En dan zie je dat er meer SMS berichten worden gestuurd, omdat dat veel goedkoper is dan gewone gesprekken.

Dessa

In de dessa (kampong) zijn de huizen te vergelijken met de huizen van Suriname van zo'n 30 jaar terug. Bij mijn laatste familie bezoek in Suriname had ik trouwens geen meer gezien. Ik kan me nog mijn mbah buyut huis herinneren en zag er ongeveer hetzelfde uit. Als je binnen ging zag je dan ook dezelfde indeling. Dus ik waande me ook terug in de tijd bij mijn simbah.

Het thuis gevoel krijg je dan in de kampongs weer terug, omdat het je weer terug in de tijd brengt. Kijk maar op de foto hoe mbah wedoh zit, alleen de bromfietsen moet je wegdenken. En dan ben je weer terug in de tijd. En de tampa voor haar.

Wandeling

Na een rondleiding met de auto waren we aan het eind van de dag bij de ouders van Tabeta gegaan.
Hier maken we eerst nog een wandeling, want het is nog niet donker. Het is een mooie omgeving. Temperatuur en klimaat zijn hetzelfde als in Suriname, daarom kunnen mijn grootouders goed aarden in Suriname. Wat ze wel missen denk ik, zijn de bergachtige omgeving. De meeste beplanting zie je ook terug. Bij deze wandeling zag ik een "bitawiri plant" en ik vroeg of die ook wordt klaargemaakt. En ik zei: "Wij Surinamers vinden het lekker". Nee, dat eten ze niet. Wat ze wel klaarmaken zijn de papayabladeren. Heeft het ook gegeten, maar echt heerlijk vind ik niet. Geef mij toch liever die "bitawiri".
Tijdens onze wandeling zagen we ook mensen in de "kali" zich opfrissen, of ik noem het ontdaan van al het vuil van overdag door het hard werken in het land.
De mensen van de omgeving begroeten ons. En ze zeggen: "Mampir". O, wat heerlijk om dat te horen, zo is het ook in Suriname.

Tabeta familie

Laatst in november 2007 hadden we een paar dagen in Gunung Kidul gelogeerd. Samen met Suradal, Tabeta en Kenan (zoon van Suradal en Tabeta) hadden we de omgeving verkend. Het was een zeer aangenaam verblijf voor ons. Ze hadden ons de mooie kanten van GK maar ook de mindere laten zien. We aten elke dag samen met ze, zoals ze gewend zijn in Indonesië. Dus geen geweldige eten, maar het meest dagelijks wat ze eten, want we hadden gevraagd om gewoon het dagelijks kost klaar te maken. Naast de schoonouders van Suradal wonen nog de grootouders van Tabeta. En haar oma die vroeg zich af.

"Kowe iku manggon ning negoro londo koq biso ngomong coro Jawa apik. Lha podo wae kepiye ning taun 2004 wis teko lha sakiki wis tekan kene mene"

Ze kan het niet voorstellen dat wij binnen zo'n korte periode weer terug zijn in Indonesië. Voor de gemiddelde Indonesiërs is dat veel geld, dus moeten ze toch heel rijk zijn om dat te kunnen permitteren. Het is ook voor ons moeilijk om haar uit te leggen hoe het precies in elkaar zit. Natuurlijk zijn onze gemiddelde inkomens vele malen hoger dan in Indonesië. En anderzijds doen wij veel moeite om te sparen om onze reis te kunnen betalen.

Het valt op dat wij normaal doen, en zo zijn we ook. Ik wil niet dat zij onderdanig doen, want dat doen ze wel, ook al vraag je om het niet te doen. Bij de familie van Tabeta zijn we als hun naaste familie behandeld, en ze zijn ook onze Indonesische familie geworden.