Vriend

Tijdens mijn laatste familie vakantie in Suriname heb ik mijn vriend kunnen ontmoeten voor mijn ouderlijke huis. En natuurlijk hadden we heel te besproken. We hadden zeker jaren elk weekend opgetreden met BZ Group. En zeer zeker hadden we lol.

Afhaal menu

Het is altijd eten. Voor elk gelegenheid wordt er op een gepast manier gevierd, maar eten wordt niet overgeslagen. Bij geboorte, trouwerij, verjaardagen en dodenherdenking. Ik vind het allemaal goed. Ik vind het allemaal lekker. En deze bijvoorbeeld, je wilt toch zoiets niet missen? Eten voor meer dan 3 personen en om naar huis mee te nemen. En helemaal gratis afhaal menu.

Chinese vrouw

Waar je ook naar toe gaat probeer ik mooie foto's te schieten van het alledaagse. En deze Chinese vrouw moet haar dorst lessen. En het was niet in Hongkong en ook niet in Singapore, maar in Paramaribo, waar er steeds meer chinezen wonen.

Echt lekker

"Iwak malem" (niet droog gerookt vis), dat is lekker. Klaarmaken met peper en dan eten met warme rijst. En dan kan ik echt veel eten, wat eigenlijk niet mag. Volgens mij is dit typisch Surinaams Javaans concept.

Afscheid

Het is altijd moeilijk om afscheid te nemen, maar toch wil je weer naar huis gaan. Je moet naar huis gaan om de dagelijkse sleur weer op te pakken, maar je gevoel zegt wat anders. Hoe dan ook je blijft verbonden met je familie en dat maakt het moeilijk om afscheid te nemen, omdat je niet weet wanneer je weer terugkomt. Het is niet om de hoek.
Met Indonesië voelt je ook verbonden, maar het gaat gemakkelijker om afscheid te nemen. Het is toch anders, je bent niet geboren en getogen, en dat is het verschil.

Lees ook: Suriname

Blangkon

Iedereen met een blangkon dat is leuk om te zien. In Suriname is het niet gebruikelijk om een blangkon op te zetten bij speciale gelegenheden. In mijn jeugdjaren in Suriname heb ik eerlijk gezegd ook nooit gezien. Ik krijg tijdens mijn bezoek bij Pak Eddy Laras ook een om mee naar huis te nemen.


Lees ook: Op bezoek

Zo zijn we ....

Het maakt niet uit waar je bent, ik bedoel geboren, opgegroeid en woont. Je blijft een Javaan zoals ik al in eerdere berichten schrijf. Zonder bestek en samen met de familie eten dat hoort gewoon bij onze doen en laten. En, het is altijd eten dat ons bij elkaar brengt. Het maakt niet wat, als er maar wat op tafel komt en dit geval op de vloer. Wij houden van eten en meestal wel lekker eten. En niet te vergeten lekkere warme thee (wedange) erbij.

Lees ook: Javaanse hapjes
Lees ook: Eten

Javaans meisje

Wie o wie kan het raden waar deze foto is gemaakt, in Suriname of Indonesië. Ik denk dat meeste van jullie Indonesie kiezen. Ze had net gegeten en haar mond niet goed schoon geveegd of gewassen. En ze had iets vettig gegeten zo te zien.
Ja, je ziet het, er is geen verschil tussen een Surinaams-Javaans of Indonesisch Javaans meisje. Je blijft een Javaan of je de Javaanse taal beheerst of niet.

Lees ook: Javaans gevoel

Kookkunst

Na vele gerechten in Indonesië te proeven (of eten) mis ik toch het eenvoudig klaargemaakt eten in Suriname. In Indonesië lijkt alsof elk gerecht die ik van Suriname ken anders. Een ander smaakje, mogelijk gebruiken ze andere ingrediënten. Hoe kan het eigenlijk, zelfde naam en ziet ook zelfde uit, en toch anders. Onze voorouders in Suriname (uit Java) hadden het goed gedaan. Met de weinige kennis dat ze meenamen en de beschikbare ingrediënten om van de mogelijkheden toch lekker gerecht te maken. Je weet het wel waarover ik over heb, ja, de saoto soep. En nog meer andere lekkernijen bijvoorbeeld peyeh (rempeyek). Soms kom ik wel een gerecht tegen dat exact zelfde smaak, hhmmm ...dat was nasi goreng. Je weet het wel die nasi goreng wat ze in feestjes in Suriname serveert.

Lees ook:
Eten
Sarangan

Markt aanbod

Het is nu koud in Nederland. Om een warm gevoel te krijgen ben ik mijn laatst gemaakte foto's in Indonesië aan het bekijken. En het valt op dat het aanbod toch iets anders is dan in Suriname. En de manier van product presenteren aan de man. Het geschreeuw van verkoper/verkoopster hoorde ik niet bijvoorbeeld "koop 2 en je krijgt 1 gratis". Nee, dat hoorde ik niet. Tafels of onderlegger om het product te leggen, dat is er niet. Binnen wel hoor, maar hier buiten op het plein is er geen te zien. Volgens mij verkopen ze in Suriname geen bananenblad, ik weet het niet. Hier in Gunung Kidul lokale markt is het aanbod van bananenblad of bacovenblad (hoe je het wil noemen) groot. En bitawiri, nee, dat zie je niet. Een paar producten ken ik ook niet. Het is best leuk om te vergelijken en te kijken wat je wel en niet kent.

Javaans gevoel

Je bent een Javaan, niet op Java geboren. Je woont ver weg van Indonesië. Je dagelijks spreektaal is geen Javaans. Je verstaat nog enkele Javaanse woorden. En toch ben je van binnen nog een Javaan. Hoe laat je dat onbewust merken. Je hebt enkele batik kleding in je klerenkast, misschien nooit aangetrokken of misschien alleen bij speciale gelegenheden. In je woonkamer heb je een wayangpop hangen. Het maakt niet uit waar je bent geboren en getogen, je blijft Javaan ook al spreek je de taal niet. Je laat het gewoon blijken bewust of onbewust. En als je een javaans muziek (kroncong, popjawa, campursari) hoort voel je op je gemak. Ja hoor, je kan het niet ontkennen.

Gamelan

De jeugd wordt op Java al opgeleid om traditionele instrumenten te bespelen. Het is niet alleen bestemd voor jongens, maar ook de meisjes. Ik heb ze horen spelen en met mijn kennis van "nul" wat betreft gamelan muziek vond ik wel een goed klinkend gamelan muziek. Zo blijft ook gamelan in "leven".
Een gamelan groep in Suriname is ook interessant om te beluisteren, maar er is toch een verschil met de Indonesische vertolking. In Suriname doet men met minder instrumenten. Het klinkt ook anders.

Oorsprong saoto

Ik blijf toch zoeken naar de oorsprong van onze welbekende saoto soep op Java. Ons laatste bezoek in Gunung Kidul heb ik uiteindelijk kunnen achterhalen. Pak Sayat vertelde mij dat saoto toen wel de gebruikelijk naam is voor de huidige Indonesische soto. Dus soto of saoto, dat is zelfde. Uitspraak is anders geworden doordat de jongeren meer bahasa zijn gaan spreken. Alleen de ouderen kennen de naam saoto onder de Javaans sprekenden. En nu de smaak nog. Ja, dat weet ik ook niet. Ik denk meer dat de Surinaamse Javanen zijn blijven steken in oude traditie van saoto soep maken en niet verder is gaan improviseren (experimenteren) zoals de Indonesiërs. Saoto is voor de Surinaamse Javanen een soep met steeds dezelfde smaak, terwijl in Indonesie soto verschillende smaken kan hebben. Elk gebied heeft zijn eigen smaak (ingredienten) van soto. Zo krijgt de saoto of soto van Suriname een eigen status. Een lekkere saoto soep, en bij elk Surinaams Javaans feestje niet mag ontbreken.

Reog

Na meer dan 100 jaar weg van Java (Indonesië) zijn er een aantal dingen die niet veranderen. In Suriname wordt het "djaran kepang" dans genoemd en op Java Reog. Het begeleidend muziek is wel anders, voor de niet kenners zelfde klank. Persoonlijk vind ik het anders, de dans op zich is hetzelfde. Ik vind het knap dat er in Suriname nog wordt gepraktiseerd.
Om eerlijk te blijven ik heb niet van begin tot eind gekeken. Er was op die bewuste dag zoveel te zien dat ik een keuze moeten maken om van elk attractie een beetje te volgen, want aan de andere kant van het terrein was er weer een "ledek-dans". Je weet het wel de mannen moeten betalen om met haar te dansen met "slendang". Was wel leuk om te zien na zoveel jaren. Volgens mij had ik in Suriname zo'n 40 jaar terug voor het laatst gezien, ik was nog een kleine jongen. Echt "jempol" van de mensen die onze Javaanse traditionele dans in stand hebben gehouden.

Javaans praten

 

In Bedjihardjo (Gunung Kidul) wordt gewoon Javaans gesproken onder elkaar. Het geeft een gevoel van erbij horen aan de ene kant en andere kant weer een vreemde vogel gevoel. Ze spreken het Javaans wat wij kennen in Suriname. Wat is het verschil, ja, dat zijn de woorden die wij in Suriname met Nederlandse woorden vervangen. Zodoende is het niet altijd eenvoudig om het goed uit te drukken als ik met ze communiceer. Zoals ik al reeds eerder over het Javaanse taal schreef, het blijft een moeilijke taal, maar gemakkelijk om te leren. Een taal met gradatie. Ik wil in deze geen academische discussie of studie van maken. Het is mijn eigen ervaring, een taal van het gewone volk op straat. En ik bedoel "ngoko" voor mijn gevoel alleen gepraktiseerd in de dessa van Oost-Java. "Ngoko" wordt alleen gesproken onder de gelijkwaardige bijvoorbeeld een goede vriend, je leeftijd genoten. Anders wordt het elite Javaans (kromo inggil) gesproken of bahasa natuurlijk. Ben je een vreemdeling dan wordt er geen "ngoko" Javaans gesproken. Ook al verzoek je ze om te praten, dan doen ze dat niet uit beleefdheid. En als ene wel in het "ngoko" Javaans wil praten, dan zal deze alleen maar om vragen te stellen hoe het kan dat ik Javaans kan praten, want ik ben niet van daar. Je wordt het middelpunt van aandacht.

Javaanse arbeiders

 

De Javaanse Surinamers zijn de nakomelingen van de contractarbeiders uit Java. Ze hadden voor 5 jaar contract getekend (bewust of onbewust) om in de Surinaamse plantages te werken. Je ziet hoe moeilijk en zwaar de Javanen het hebben in Indonesië. Nu nog na meer dan 100 jaar Javaanse immigratie naar Suriname zoeken nog veel Javanen banen buiten Java (Indonesië) met als doel weer terug te gaan om een huis te bouwen. En ook velen zijn ook blijven wonen in het buitenland.

In Hong Kong hadden we Suratie ontmoet. Ze komt uit een dorp Watuh Uloh (Jember, Oost Java). Ze laat haar gezin om voor 2 jaar in Hong Kong te werken als hulp in een Hotel. Ze werkt via een uitzendbureau (agent noemt zij dat). Volgens mij zijn er meerdere uitzendbureaus die arbeiders in Indonesië werven, want op het vliegveld (Jakarta/Yogyakarta) zien we vaker een man lopen met een pakket paspoorten en dicht bij ingang worden deze paspoorten verdeeld en kregen ze nog de laatste instructies. Zo zie je nu nog worden de Javanen ingezet als contractarbeiders in een moderne jasje. Het voordeel nu, ze kunnen nog contact met het thuisfront in vergelijking met onze voorouders in Suriname.

Gewoonte

Zijn onze gewoonte "het Javaans doen en laten" anders ten opzichte van de Javanen in Indonesië? Na 120 jaar gescheiden te zijn van onze roots en jaren anders doen om te overleven passen we onze gedrag aan. We willen integreren in een nieuwe omgeving, dat is onze kracht. Een ding hebben we niet kunnen achterlaten en dat is onze bescheidenheid. Ondanks het vergaarde kennis dat we hebben blijven we bescheiden.
Niet alleen onze bescheidenheid hebben we behouden ook het lekkere eten en de pittige kruiden zijn we niet vergeten. We hebben het wel aangepast aan de omgeving, bepaalde kruiden gebruiken wij Surinaamse Javanen niet. Het blijft wel lekker en smakelijk.

Zie ook: Malioboro

Javaans schrijven

Ik probeer vaker Javaanse woorden te schrijven de ene keer lukt me het heel aardig en de ander keer weer niet. Om het op de "oude" manier zoals we die kennen in Suriname wordt het weer niet begrepen door Indo-Javanen. Het Javaans schrijven wordt beinvloed door de schrijfwijze die men in Indonesie hanteert. In die schrijfwijze zijn een aantal afspraken gemaakt om het moelijker of gemakkelijker te maken. En tuurlijk speelt het onderscheid maken van andere talen een rol. Het is ook zo moeilijk om een eenvoudig woord te schrijven. Hier onder geef ik twee voorbeelden.

• Ik begin met "ziek" te vertalen naar het Javaans te schrijven. Iedereen zal het wel zo kunnen zeggen. En schrijf het maar op. Ik begin met "loro". Nee, dat lees een ander als 2, het woord twee. Na een zoekwerk en vragen, het wordt "lara" met letter a geschreven. En het woord voor 2 = "loro".
• Javaanse woord voor "in de war" is "bingung". Normaal zouden we het als "bingoong" schrijven. Nee, Javanen kennen geen "oo", want die lezen ze "oh-oh".

Javaanse taal

De Javaanse taal wordt dagelijks gesproken op Java en ook in Suriname. Het schrijven, dat hebben we niet geleerd. Het is moeilijk om te schrijven en dat de lezers het ook kunnen begrijpen met wat je bedoelt. Wij, Surinaamse Javanen, zijn niet opgeleid om het Javaans te schrijven. Op school leren we de Nederlands taal te beheersen (schrijven en praten). Hierdoor wordt onze moedertaal (het Javaans) verwaarloosd. En als we het gebruiken (praten) is het om met onze ouders en vooral de ouderen te communiceren.

En nu proberen wij het weer op te pakken om het Javaans te leren. Mijn ervaring in deze, het is niet gemakkelijk om alle juiste Javaanse woorden te vinden. Communiceer ik met een Javaan uit Indonesie dan versta ik niet alle woorden die hij of zij gebruikt. En met een Surinaamse Javaans praten dan wordt er zeker 30% Nederlands of Surinaamse woorden gesproken. Het Javaans is een gesproken taal en niet vastgelegd, hoe wij het exact moeten uitspreken en of schrijven. Het wordt beinvloed door andere talen, in Suriname door het Nederlands en Surinaams en in Indonesie door bahasa. Tijdens mijn reis door Java probeer ik te begrijpen en te achterhalen waar onze Javaanse taal exact komt. En mijn conslusie, het is een mengsel van alle dialecten van Midden tot Oost Java. Qua grofheid benadert het meer van Surabaya.

Vliegen

Vliegen. Wij vliegen nu overal naar toe. Om mooie plekken te gaan bezichtigen. Om onze familie en vrienden te gaan opzoeken. We kunnen overal naar toe gaan als we maar willen. De ene moet wat langer voor gaan sparen en de ander weer wat sneller. Het verschil maak je zelf uit. De ene wil van een uitgebreide vakantie genieten en de ander is weer met iets eenvoudigs tevreden.

Onze voorouders moesten maanden de oceaan trotseren om hun beloofde toekomst in Suriname te kunnen bereiken. Onderweg naar Suriname moesten ze honger, kou en ziekte trotseren. En dat deden ze allemaal om hun nakomelingen een leven vol gemak te kunnen schenken. En wij de derde en vierde generatie Javanen van Suriname mogen dit allemaal meemaken. We doen het nu voor een paar uren om onze roots in Indonesie te gaan zien. En familie in Suriname te gaan bezoeken. Het is nu allemaal mogelijk geworden. Je stapt in een langwerpige kist, die zichzelf kilometers boven in de lucht kan voortbewegen. Je maakt je ogen dicht en daar zijn we op onze plaats van bestemming.